Schriftelijke vragen Gezondheidsschade door vliegverkeer

Schriftelijke vragen 188/2025

Het programma Luchtruimherziening werkt in opdracht van het kabinet aan een nieuwe indeling van het Nederlandse luchtruim.  Daardoor komen er andere aanvliegroutes en wordt er ook hoger gevlogen. Dat klinkt goed, maar door aanpassingen boven het hele land, verschuiving van routes, wordt de hinder in het midden van Nederland juist groter en daarmee ook de gezondheidsrisico's van vliegtuighinder voor inwoners van onze gemeente. Bovendien draagt deze herziening niet eens bij aan het verminderen van overlast in de Schipholregio: de mensen die het ergst gehinderd worden gaan er gemiddeld niet op vooruit (op sommige plekken komt iets minder last en op andere plekken iets meer), en overal blijft de overlast ver boven de WHO norm.

Dát er grote gevolgen zijn van vlieghinder is bekend.  Het is niet alleen schadelijk voor klimaat, natuur en milieu, maar ook voor welzijn en gezondheid. Door beter te weten wat de effecten zijn kan er ook beter gehandeld worden om deze effecten te voorkomen. De Gezondheidsraad kan hierin een rol spelen en het zou goed zijn als zij hier een onafhankelijk advies over uitbrengen.  Een groot aantal maatschappelijke organisaties heeft daarom gezamenlijk een manifest ingediend om op te roepen tot een onafhankelijk advies van de Gezondheidsraad.

Het laatste advies van de Gezondheidsraad is meer dan 25 jaar oud en sindsdien is er veel veranderd in de luchtvaartsector en in de beschikbare wetenschappelijke kennis over de gezondheidseffecten ervan. Een nieuw onderzoek met nieuwe adviezen draagt daarom bij aan het beter rekening houden met de gezondheid van onze inwoners, in Utrecht en daarbuiten.

Ook is nog onvoldoende duidelijk hoe groot de gevolgen van de luchtruimherziening voor Utrecht zullen zijn. Oók in Utrecht veroorzaakt de huidige situatie al veel overlast, met mogelijk gezondheidsschade als gevolg. Voor Utrecht maken de mogelijke gevolgen van de luchtruimherziening dit alleen maar erger door de verschuiving van routes naar het zuiden, en doordat er een vrijstelling komt om op een vlieghoogte boven 1828 meter direct over woonkernen te mogen vliegen.

Daarom hebben onze fracties de volgende vragen:

1. Wat is momenteel de stand van zaken in de gesprekken tussen gemeente, provincie en Rijk, ook naar aanleiding van de lobbybrief die begin februari van dit jaar samen met de provincie naar het Rijk is gestuurd?

Antwoord: De minister heeft op 3 juni 2025 een reactie gegeven op lobbybrief (zie bijlage). Hierin reageert de minister inhoudelijk op onze punten en geven aan graag in gesprek te blijven over het verdere proces van de luchtruimherziening. Duidelijk is dat er nog veel onzeker is en dat er nog nader onderzoek plaatsvindt. Er is op 19 maart jl. een bestuurlijk overleg geweest tussen het Rijk en de provincies over het schetsontwerp van de luchtruimherziening. Het Rijk heeft de provincies om een Gebiedsadvies gevraagd. De provincie Utrecht heeft in september een Gebiedsadvies aan de minister gestuurd. Daarbij zijn de gemeenten ook geconsulteerd. De meeste gemeenten hebben niet gereageerd. Ook Utrecht niet, omdat er boven onze gemeente geen effecten worden berekend als gevolg van de luchtruimherziening.

2. Wat zijn de precieze gevolgen van de nieuwe luchtruimherziening voor de gemeente Utrecht?  Welke routes komen er precies over of langs onze gemeente en wat is de verwachte overlast daarvan? Wat betekent het hoger aanvliegen hierin? Hoe gaat dit straks gemonitord worden? Als dit bij het college niet bekend is, kan het college dit dan navragen bij het ministerie?

Antwoord: Het schetsontwerp en de bijbehorende effectanalyse laten een verschuiving van vliegtuigbewegingen zien die gevolgen heeft in het noordwestelijk deel van de provincie. Boven de gemeente Utrecht zijn geen effecten berekend. Er komt nog een nieuwe doorrekening van het ministerie, waarbij ook maatregelen zoals het weren van lawaaiige vliegtuigen in de nacht, en tariefdifferentiatie worden verwerkt. Deze doorrekening wordt in het eerste kwartaal van 2026 verwacht. Veel detailvragen kunnen we daarom op dit moment nog niet beantwoorden. Meer in het algemeen kunnen we er al wel iets over zeggen: landende nachtvluchten komen in de regel niet over de provincie Utrecht; daarvoor zijn vaste naderingsroutes (over de Noordzee). Door bij het dalen hoger aan te vliegen en een continue lijn aan te houden (in plaats van trapsgewijs) zal dit aan de grond tot minder geluid
resulteren. Vertrekkend verkeer gaat naar verwachting nog iets zuidelijker vliegen dan de huidige route via Hilversum – Amersfoort en daarmee iets dichter bij Utrecht. De gemeente Utrecht blijft echter ruim buitende 45 dB-contour. In principe wordt elke vlucht gemonitord en in het nieuwe luchthavenverkeersbesluit komt te staan dat er meer handhavingspunten komen.

3. In de luchtvaartnota van het Rijk staat dat het beperken van hinder tot en met een vlieghoogte van 1828 meter prioriteit heeft, en dat vanaf die hoogte altijd de kortste route mag worden gekozen, ongeacht of dat over woonkernen of natuurgebieden is. Hierdoor zoeken vliegtuigen die grens op en vliegen precies op of net boven die 1828 meter over Utrecht. Daarbij wordt nog steeds heel veel geluidshinder ervaren. Waarop is deze 1828 meter gebaseerd, en erkent het college dat ook boven deze grens nog steeds veel hinder ervaren wordt? Erkent het college dat hierdoor misschien juist méér vliegtuigen over Utrecht kunnen vliegen? Als dit bij het college niet bekend is, kan het college dit dan navragen bij het ministerie?

Antwoord: Tot een hoogte van 1.828 meter (dit is gebaseerd op 6.000 voet, een gebruikelijke eenheid in de luchtvaart) acht het Rijk het meest zinvol om (voornamelijk) met geluid rekening te houden voor vertrekkend verkeer. Daarna is brandstofbesparing maatgevend. Uit de klachtenoverzichten van het BewonersAanspreekpuntSchiphol (BAS) komt naar voren dat meldingen van overlast uit een groot gebied rond Schiphol komen, ook buiten de grens van 1.828 meter hoogte. De grens geldt voor vertrekkende vliegtuigen, niet voor naderend verkeer. Het idee van vaste naderingsroutes en continu dalen brengt met zich mee dat er structureel langer hoger wordt gevlogen; ook over Utrecht. Uit de effectanalyse van het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (maart 2025) blijkt niet dat er meer over Utrecht zal worden gevlogen.

4. Hoeveel nachtvluchten vliegen nu over Utrecht en hoeveel zal dit zijn na de herziening van het luchtruim?  Als dit bij het college niet bekend is, kan het college dit dan navragen bij het ministerie?

Antwoord: De Provincie Utrecht geeft aan dat er binnen de provincie op dit moment geen exacte getallen bekend zijn van overvliegende vliegtuigen in de nachtperiode per gemeente. Wel is bekend dat er in 2024 gemiddeld 15 vliegtuigen per nacht over de provincie vlogen. Het betreft alle vliegtuigen tot een hoogte van 15.000 voet (circa 4.500 meter). Vliegtuigen die hoger vlogen zijn hierbij niet meegenomen. Ook weten we dat per etmaal 11% van de vliegtuigen over de provincie ook over de gemeente Utrecht vloog. Als we aannemen dat deze 11% ook representatief is voor de nachtperiode dan komt dat uit op een gemiddelde van 1,7 vlucht per nacht voor de gemeente Utrecht. Het programma Luchtruimherziening gaat niet over hoeveel vliegtuigen er vliegen maar over hoe en waar er vliegtuigen kunnen vliegen. Er is een voorlopig ontwerp van de herziening van het luchtruim, vanuit dat kader wordt nader onderzoek gedaan. Vertrekkend verkeer ligt redelijk vast; naderend verkeer wordt nog nader onderzocht.

5. Deelt het college de mening dat het goed zou zijn als de Gezondheidsraad een onderzoek doet naar de gevolgen van vliegtuighinder voor welzijn en gezondheid en hier een onafhankelijk advies over formuleert? Zo nee, waarom niet?

Antwoord: Ja, we vinden het goed dat de Gezondheidsraad onderzoek doet naar de gevolgen van vliegtuighinder en hier een advies over formuleert.

6. De Gezondheidsraad kan op eigen initiatief een advies opstarten, maar ook op verzoek van een ministerie. De gemeente kan dus zelf geen opdracht geven, maar wel een verzoek doen aan de Gezondheidsraad om dit op eigen initiatief te doen en/of aan de minister om deze opdracht te verlenen. Kan het college toezeggen om bij demissionair minister Tieman en ook zelf bij de Gezondheidsraad een verzoek te doen om de Gezondheidsraad nieuw onderzoek te laten uitvoeren naar de gezondheidseffecten van vliegtuigverkeer?

Antwoord: Gezien de beperkte omvang van luchtvaartgeluid in onze gemeente (ruim buiten de 45 dB-contour) is een Utrechts verzoek niet kansrijk. Mocht er vanuit een andere gemeente, VNG of G4 een verzoek komen, dan zullen wij dat ondersteunen.

7. Sinds de start van het meldpunt vliegherrie vier jaar geleden, zijn al meer dan 10.000 meldingen binnengekomen van ervaren overlast in onze gemeente. Hoe informeert de gemeente inwoners over de schadelijke gevolgen van vliegverkeer, wat de gemeente daartegen doet en wat inwoners zelf kunnen doen en waar ze met hun meldingen terechtkunnen? 

Antwoord: Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kan vliegtuiglawaai schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen vanaf een geluidsbelasting van 45 dB Lden (Level day-evening-night; een Europese maat om de geluidsbelasting door omgevingslawaai over een heel etmaal uit te drukken). De gemeente Utrecht bevindt zich ruim buiten deze geluidscontour. Dat betekent natuurlijk niet dat er geen hinder kan worden ervaren. De meldingen bij het BewonersAanspreekpuntSchiphol (BAS) laten
dit helder zien. Daarom volgen we dit dossier nauwlettend, zijn we betrokken en maken we onze zienswijze door middel van brieven aan het bevoegd gezag voor Schiphol (het Rijk) kenbaar. Als mensen bij ons komen met een vraag of klacht, verwijzen wij hen door naar het loket van het BAS.

Anne Sasbrink en Louise de Vries, Partij voor de Dieren
Alessia Gigliotti – Stevie Nolten, BIJ1
Kirsten Alblas, ChristenUnie
Ben van Impelen – Pepijn Zwanenberg, Link
Rachel Heijne, GroenLinks
Joachim Cornielje – Rick van de Zweth, Partij van de Arbeid