Commissiebijdrage Leefomgeving | Jaarstukken en Duurzaamheidsverslag 2025

Voorzitter, we hebben een hoop inbreng vanavond. Het duurzaamheidsverslag is onderdeel geworden van de P&C cyclus. Dat maakt de jaarstukken ineens een stuk interessanter. Maar naast interessant geeft dat vooral zorgwekkend beeld van de inzet en resultaten op het gebied van dierenwelzijn, groen, klimaat en gezonde omgeving. 
Ik zal beginnen met een aantal punten over Dierenwelzijn, Groen en Milieu en Fossiele reclame. En vervolgens gaat mijn collega dan verder op een aantal andere onderwerpen.  

Dierenwelzijn

Dierenhulporganisaties
In het jaarverslag staat dat de gemeente in 2025 samen met de dierenhulporganisaties voor een goede en snelle hulpverlening aan hulpbehoevende dieren in de stad zorgde.  Een mooie zin, maar tegelijk weten we dat het afgelopen jaar Stichting Snorhaar aan de max van hun capaciteit zat, in de periode dat dieren jongen hebben en dat er veel slachtoffers van bouwwerkzaamheden moesten worden opgevangen. En dat de Dierenambulance aan de lopende band crowdfundings moet doen en donateurs werft, omdat ze anders hun hulp aan dieren in nood niet kunnen uitvoeren. En dat de Vogelopvang niet alle hulpbehoevende vogels kan opvangen vanwege beperkingen in hun locatie: er is bijvoorbeeld geen quarantaineruimte en onvoldoende ruimte voor watervogels. In het duurzaamheidsverslag zien we dat ontzettend veel vogels geëuthanaseerd worden. Daar is een direct verband. Ziet de wethouder ook dat met betere opvangvoorzieningen een deel daarvan voorkomen kan worden?

Bijvangst rattenvallen
Animo Animalis deed onderzoek naar de bijvangst in rattenvallen en kwam erachter dat daar ook onder meer egels, wezels, meesjes, amfibieën, eekhoorns en bosmuizen in sterven. De kippen in het Julianapark zijn allemaal weg en dus ook de 'broodvoerders', dus: wanneer gaan de rattenvallen daar eindelijk weg? En wanneer gaan de rattenvallen in andere groengebieden in Utrecht weg?

Utrecht bontvrij
In februari 2025 stuurden de wethouders Dierenwelzijn van de G4 een brief naar toenmalig minister Wiersma over diverse dierenwelzijnsissues. Het college vond het in juni 2025 niet nodig om weer een brief naar de minister te sturen om de bontverkoop in Nederland te stoppen. We zijn nu een jaar verder én hebben (als het goed is) een diervriendelijker minister. Kan de wethouder toezeggen nu wél die brief te sturen met dit en mogelijk andere dierenwelzijnsissues?

Groen

Hoeveelheid groen
De doelen voor de hoeveelheid openbaar groen en water worden zowel in de stad als rondom de stad niet gehaald, en dat is voorgaande jaren ook niet gelukt. In de voortgangsrapportage over het Meerjaren Groen Programma is het college er eerlijk over dat Rekenkamer en Natuur & Milieu onderzochten en concludeerden dat vergroening van Utrecht achterblijft. Terwijl dit keihard nodig is voor gezondheid mens & dier.

We horen mooie woorden en er gebeuren ook echt wel goede dingen, zoals het vergroenen van wijken (Rivierenwijk, Kanaleneiland), Rondje Stadseiland en de plannen voor natuurgebied Zuilen. Maar: dit is gewoon niet genoeg in de ruimteconcurrentie. Het groen groeit niet in balans en dat tonen ook de cijfers aan. We hopen dat de ontwikkeling van een ambitieuze en verplichtende groennorm daarbij gaat helpen. Kan de wethouder al iets zeggen over hoe daarmee gestart is (we kregen hier immers vorig jaar al een toezegging op)?

Het college wil doorgaan met de Groene Schaalsprong en geeft ook aan dat gewerkt is aan verkennen van aanvullende en meer structurele financieringsmogelijkheden. Mooie woorden, maar alleen werken aan verkennen van die mogelijkheden is onvoldoende, ze moeten ook binnenkomen en anders moet het uit de eigen begroting komen. Dus ik vraag aan het college: hoeveel is er na het verkennen van die financieringsmogelijkheden daadwerkelijk binnengekomen? Is dat genoeg om ervoor te zorgen dat de scheve balans hersteld wordt? Want als de gemeente alleen doorgaat met wat ze deed, dan wordt er géén inhaalslag gemaakt. De Partij voor de Dieren maakt zich zorgen dat de balans in de toekomst alleen maar schever zakt.

Struiken 
Voor bomen is in beleid en uitvoering gelukkig best veel aandacht, maar het belang van struiken wordt nog over het hoofd gezien. Terwijl die wél een belangrijke rol hebben in het lokale ecosysteem. Bijvoorbeeld voor de huismus. Die tussenlaag tussen gras en boom wordt nu vaak over het hoofd gezien. Niet aangeplant en bijvoorbeeld vergunningsvrij vernietigd of niet gecompenseerd als het vernietigd wordt. Terwijl het zoveel meerwaarde zou hebben als er bij openbaar groen ook standaard gekeken wordt naar mogelijkheden om deze ecologische tussenlaag aan te planten. En dit beter beschermd en gecompenseerd wordt. Kan de wethouder toezeggen dat er meer prioriteit gegeven wordt aan het behouden en aanplanten van struiken, zeker als een volle ondergrond geen ruimte biedt aan bomen?

Milieu en klimaat

Fossiele reclame
Als we terugkijken op vorig jaar, dan komen we graag terug op motie 185 ‘Weer fossiele reclame via de APV’, aangenomen op 8 mei 2025, uit te voeren voor 31 december 2025. Op de een of andere manier had de wethouder hier extra tijd voor nodig, namelijk Q1. Maar, het tweede kwartaal is bijna voorbij en we hebben nog steeds geen voorstel. Wij zijn heel teleurgesteld: de wethouder voert een heel duidelijke opdracht van de raad niet uit? Moeilijk is het niet, gezien de kant-en-klare teksten in de motie. Wat is de stand van zaken? 

Het college heeft deze week aangekondigd nog voor het zomerreces een voorstel naar de raad te sturen voor een herziening van de APV. Mogen we ervan uitgaan dat de aanstaande herziening dan eindelijk de plek is waar de aangenomen motie landt? De opdracht in de aangenomen motie is immers klip en klaar en de teksten liggen er al. 

En als ze dit onderwerp onverwacht moeilijk vindt, is zij dan ondertussen bereid om contact op te nemen met de gemeente Den Haag, waar het verbod via de APV in werking is en waar het niet tot extra handhavingskosten heeft geleid, niet tot inkomstenderving heeft geleid én waar het verbod stand heeft gehouden bij de rechter, en wel op basis van het juridisch kader dat wij als Partij voor de Dieren Utrecht hebben ontwikkeld?

Milieu
Het aantal meldingen over hinder van geluid en geur neemt elk jaar toe. De normen voor luchtkwaliteit worden jaar op jaar niet gehaald, ondanks inzet van het college daarop. Het uitstel van de milieuzone gaat niet helpen. Door netcongestie is er het uitzicht dat er steeds meer fossiele generatoren met uitstoot van fijnstof worden gebruikt. Daarvan gaat de lucht ook niet schoner worden. Een gezonde leefomgeving is belangrijk. Maar wanneer zien we resultaat waar inwoners, menselijke en dierlijke, iets aan hebben? Graag een reflectie van de wethouder. 

Klimaat
Er staat in een bijzin dat er uitvoeringskosten zijn gemaakt voor de klimaatvisie. Maar verder niets. Er is een beleidsnota, maar hoe zit het met de uitvoering? Daar is de afgelopen jaren buitenproportioneel op bezuinigd. Wat zegt dit over hoe serieus het college de inzet van de gemeente tegen klimaatverandering neemt? Het college zegt ook zelf op de website van de klimaatvisie: “We weten: niets doen is duurder”. Wat vindt het college ervan dat die visie pas helemaal aan het eind van haar periode is gedeeld met de raad en wat zegt dat over hoeveel resultaat er is behaald op het klimaatneutraal maken van de eigen organisatie en van de stad?

Natuur en biodiversiteit 
Ik vat samen uit het duurzaamheidsverslag over biodiversiteit: huismus: afname, grote dwergvleermuis: matige afname terwijl er in de rest van stedelijk Nederland juist een matige toename is. Gierzwaluw: landelijke trend matige afname, en in Utrecht zitten we hier bij alle meetpunten onder. Ringslang: grote afname. Blauwborst: sterke achteruitgang. Kamsalamander: verdwenen. Ik had hier graag een positiever verhaal gehouden, en we hebben grote waardering voor alle inspanningen van de gemeente en vrijwilligers om deze soorten en andere natuur in de gemeente te behouden. Maar helaas blijken deze inspanningen nog niet genoeg om de achteruitgang te stoppen. Vorig jaar nam de raad motie 409: Doelen en ambities Utrechtse 30 aan. Hierin werd het college opgedragen om meetbare doelen te formuleren voor natuur en biodiversiteit op korte en lange termijn met daarbij behorende indicatoren. Waar blijft de uitvoering van deze motie? Wat vindt de wethouder ervan dat juist met deze afnames de doelen en bijpassende maatregelen voor behoud van biodiversiteit nog niet concreet zijn?

Rivierkreeften
Ik noemde net al dat de kamsalamander verdwenen lijkt in Utrecht. Een van de redenen hiervoor is de opkomst van de Amerikaanse rivierkreeft. Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft in Leiden een proef uitgevoerd. De conclusie daarvan was: het natuurvriendelijk inrichten van slootoevers is op de lange termijn een veel goedkopere oplossing voor de bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft dan het doden van deze dieren. Kan het college toezeggen te gaan overleggen met dit hoogheemraadschap, en bij de bestrijding van rivierkreeften meer aan de slag te gaan met natuurvriendelijke oevers en het versterken van de inheemse natuur in plaats van het doden van rivierkreeften?

Natuurvriendelijke oevers, klimaatadaptatie en natuurlijk beheer groen
Natuurvriendelijke oevers zijn niet alleen goed voor de natuur, maar dragen ook bij aan klimaatadaptatie. Het is daarom erg positief dat de afgelopen jaren meerdere plannen aangenomen zijn waar oevers natuurvriendelijk gemaakt worden. GroenLinks-PvdA stelde daar ook al een vraag over. Daar kan ik bij aansluiten, met als vervolgvraag: vindt de wethouder het huidige tempo voldoende om het streven te halen dat 10% van de oevers natuurlijk ingericht zijn? En moet het tempo niet omhoog om ook de waterkwaliteit te verbeteren, aangezien ongeveer 40% van de gemeten locaties niet voldoen aan het doel voor ecologische waterkwaliteit? Ziet de wethouder gezien het beperkte budget ook een kans om via de Rioolheffing meer budget voor klimaatadaptatie te realiseren?

Een belangrijke manier om dieren en planten in Utrecht te behouden is natuurlijk beheer van het openbaar groen. Ook dit jaar lezen we in het jaarverslag dat van het hoogwaardige groen, zoals hooilanden en bosplantsoenen, maar de helft natuurlijk beheerd wordt. Het college spreekt geen enkele ambitie uit in het duurzaamheidsverslag om dat percentage te verhogen. Maar is het college het ermee eens dat het percentage echt nog omhoog kan en moet?

Lichtvervuiling
In de jaarstukken lezen we dat er een vertraging is geweest bij het vervangen van LED-verlichting in de openbare ruimte. Maar dit is niet het enige probleem bij de vervangingen: door een missend onderdeel nam de lichtvervuiling toe. Inwoners uit diverse Utrechtse wijken hebben hierover melding gemaakt en het college antwoordde op onze schriftelijke vragen dat de gemeente bezig is om dit te herstellen. Maar hoe kan het dat dit zo misgegaan is en dat de communicatie richting bewoners ook zo slecht was? Vraag aan de wethouder hoe zij hierop reflecteert en hoe dit nu verder wordt opgepakt, zodat de lichtvervuiling zo snel mogelijk vermindert.